Binnen School & Omgeving (S&O) draait het niet alleen om het aanbieden van activiteiten, maar om wat die opleveren voor kinderen en jongeren. Opbrengsten gaan verder dan cijfers of toetsresultaten alleen. Het gaat om de vraag wat er in de praktijk verandert – voor leerlingen, scholen en hun omgeving.
De afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de effecten van de Verrijkte Schooldag. Tegelijkertijd is het beeld nog in ontwikkeling: harde causale verbanden zijn beperkt aantoonbaar, maar er ontstaat wel een steeds consistenter beeld van wat School & Omgeving oplevert.
In dit artikel lichten we inzichten uit verschillende bronnen uit: van landelijke monitoring tot lokale onderzoeken en wetenschappelijke studies die ook te vinden zijn op de S&O-onderzoek pagina.
Belang van een Verrijkte Schooldag
Onderzoek laat zien dat niet alle leerlingen dezelfde uitgangspositie hebben om tot leren te komen. Factoren zoals thuissituatie, gezondheid en toegang tot ondersteuning spelen hierin een belangrijke rol.
Zo blijkt uit de Staat van het Onderwijs in 2023 en 2024 dat leerlingen niet altijd het minimale taal- en rekenniveau behalen dat nodig is om goed mee te komen in de maatschappij. Maar daaronder ligt vaak meer: verschillen in zelfvertrouwen, kansen om ervaringen op te doen en toegang tot ondersteuning.
De Verrijkte Schooldag speelt hierop in door:
- extra ontwikkeltijd te bieden;
- toegang tot activiteiten te vergroten;
- leerlingen te ondersteunen in hun brede ontwikkeling.
Opbrengsten voor leerlingen
Een van de meest consistente opbrengsten van School & Omgeving is terug te zien in het welbevinden van leerlingen. Uit de meerjarige landelijke monitor School en Omgeving (2023–2025) blijkt dat scholen duidelijke verbeteringen zien in hoe leerlingen zich voelen en functioneren. Leerlingen voelen zich zekerder, ontwikkelen meer zelfvertrouwen en staan sterker in sociale situaties.
Ook sociaal-emotionele vaardigheden zoals samenwerken, weerbaarheid en sociale interactie nemen toe. Die lijn is terug te zien in zowel onderzoek als praktijk. Zo laat onderzoek in Rotterdam zien dat naschools aanbod leidt tot meer binding met de school, hoger welbevinden en meer motivatie.
Ook uit onderzoek in Groningen blijkt dat leerlingen meer vertrouwen krijgen in hun toekomst en hun perspectief wordt verbreed. Daarnaast laten praktijkervaringen in Limburg zien hoe leerlingen via School & Omgeving ontdekken waar ze goed in zijn, en dat maakt verschil.
Een andere belangrijke opbrengst is dat leerlingen hun talenten ontdekken en hun leefwereld verbreden. De Verrijkte Schooldag biedt ervaringen die niet voor alle kinderen vanzelfsprekend zijn. Leerlingen komen in aanraking met activiteiten, plekken en vaardigheden waar zij anders minder snel toegang toe zouden hebben.
Dit zie je terug in verschillende onderzoeken:
- leerlingen doen mee aan activiteiten waar ze anders niet mee in aanraking zouden komen;
- hun interesses en toekomstperspectief worden verbreed;
- hun motivatie en betrokkenheid bij leren nemen toe.
Diverse praktijkvoorbeelden laten zien hoe dit eruitziet op schoolniveau
Naast sociaal-emotionele opbrengsten zien scholen ook effecten op cognitieve ontwikkeling. Deze bijdrage aan cognitieve ontwikkeling is echter vaker indirect. Door meer motivatie, zelfvertrouwen en betrokkenheid ontstaat echter wel een betere basis om tot leren te komen. Zo behalen in Rotterdam-Zuid scholen met extra leer- en ontwikkeltijd bijvoorbeeld betere onderwijsresultaten dan verwacht op basis van hun leerlingpopulatie.
Ongeveer de helft van de scholen rapporteert vooruitgang in taalvaardigheid en executieve functies. Effecten op rekenen en schoolloopbaan zijn minder eenduidig zichtbaar. Lopend opbrengstonderzoek van het NKO richt zich op het verder onderbouwen van deze effecten.
Een belangrijke opbrengst van School & Omgeving is dat meer leerlingen deelnemen aan sportieve, culturele en ontwikkelingsgerichte activiteiten. Dit is met name relevant voor leerlingen die van huis uit minder toegang hebben tot dit soort activiteiten.
De Verrijkte Schooldag draagt daarmee bij aan het verkleinen van kansenverschillen, het vergroten van participatie en het versterken van gelijke ontwikkelkansen. Tegelijkertijd blijft het bereiken van de meest kwetsbare leerlingen een aandachtspunt, juist omdat deelname vaak vrijwillig is.
Opbrengsten voor school en samenwerking
De opbrengsten van School & Omgeving zijn ook zichtbaar op school- en samenwerkingsniveau.
Op schoolniveau ervaren scholen een positievere sfeer, meer sociale veiligheid en sterkere relaties tussen leerlingen en leraren.
Op samenwerkingsniveau – binnen de coalities van scholen en partners zoals gemeenten, welzijnsorganisaties, sport- en cultuuraanbieders en jeugdzorg – wordt de samenwerking versterkt. Partners weten elkaar beter te vinden, het aanbod sluit beter op elkaar aan en er ontstaat een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van kinderen.
Ongeveer 70% van de coalities geeft aan dat de samenwerking binnen de coalitie is versterkt door School & Omgeving.
Geleerde lessen uit onderzoek en praktijk
Wanneer de verschillende onderzoeken naast elkaar worden gelegd, ontstaat een duidelijk en steeds duidelijker en consistenter beeld. De Verrijkte Schooldag draagt bij aan kansengelijkheid, doordat:
- leerlingen meer kansen krijgen om zich breed te ontwikkelen;
- talenten zichtbaar worden;
- motivatie en betrokkenheid toenemen;
- samenwerking tussen partijen wordt versterkt.
Tegelijkertijd blijkt dat:
- opbrengsten vaak kwalitatief worden gemeten;
- structurele monitoring nog in ontwikkeling is;
- langdurige inzet en kwaliteit bepalend zijn voor het effect.
Conclusie
Wanneer wordt gekeken naar de opbrengsten van School & Omgeving, wordt duidelijk dat deze niet in één afzonderlijke uitkomst te vangen zijn. De meerwaarde zit juist in de combinatie van verschillende effecten die samen bijdragen aan de brede ontwikkeling van leerlingen. De belangrijkste opbrengsten zijn:
- verbeterd welbevinden en zelfvertrouwen;
- sterkere sociaal-emotionele vaardigheden;
- ontdekking en ontwikkeling van talenten;
- grotere deelname aan activiteiten;
- versterkte samenwerking tussen school en omgeving.
Cognitieve effecten zijn zichtbaar, maar ontstaan vaak indirect. Door meer motivatie, zelfvertrouwen en betrokkenheid ontstaat een betere basis om tot leren te komen. De mate waarin deze effecten zichtvaar worden, hangt mede af van de kwaliteit van het aanbod.
De kracht van de Verrijkte Schooldag ligt daarmee niet in één losse interventie, maar in een samenhangend aanbod van ervaringen dat leerlingen helpt zich breed te ontwikkelen, talenten te ontdekken en hun kansen te vergroten.