In de gemeente Tiel groeit een groep kinderen op die meer nodig heeft dan alleen een passend schooladvies. Sommige leerlingen groeien op in gezinnen waar laaggeletterdheid speelt, waar thuis weinig ondersteuning mogelijk is of waar school niet vanzelfsprekend centraal staat. Voor deze leerlingen kan de overstap van de basisschool naar het voortgezet onderwijs extra uitdagend zijn. Om deze overgang prettiger te laten verlopen, is De Overstap Tiel ontstaan.
De missie van De Overstap Tiel is het bevorderen van kansengelijkheid. We vergroten de kans dat leerlingen doorstromen naar een schoolniveau dat aansluit bij hun capaciteiten én dat zij hun schoolloopbaan succesvol doorlopen. Daarbij werken we vanuit de visie dat kansen groeien wanneer leerlingen gericht ondersteund worden in taalvaardigheid, kennis van de wereld, sociaal-emotionele ontwikkeling en studievaardigheden. Ook geloven we dat het selectiemoment voor een schoolniveau voor sommige leerlingen te vroeg komt. Niet ieder kind laat op twaalfjarige leeftijd al zien wat er werkelijk in zit.
De Overstap Tiel
Meer dan een schooladvies
De Overstap Tiel vergroot kansengelijkheid door leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben te begeleiden bij de overgang naar het voortgezet onderwijs. Het programma helpt hen hun talenten te ontwikkelen en door te stromen naar een schoolniveau dat past bij hun mogelijkheden.
Wat De Overstap Tiel bijzonder maakt, is dat het traject veel verder gaat dan het bepalen van een onderwijsniveau. Natuurlijk kijken we naar leerresultaten, maar minstens zo belangrijk is de vraag: wat heeft deze leerling nodig om succesvol te zijn? Daarom besteden we veel aandacht aan executieve functies, zelfvertrouwen, motivatie en sociaal-emotionele ontwikkeling. Leerlingen hebben volwassenen nodig die hen zien, vertrouwen geven en naast hen blijven staan wanneer het moeilijk wordt.
1. De uitgangspunten
De Overstap gaat uit van de volgende uitgangspunten:
- het versterken van taalvaardigheid en woordenschat
- het vergroten van kennis van de wereld
- het ontwikkelen van executieve functies en studievaardigheden
- het stimuleren van de sociaal-emotionele ontwikkeling
- het uitstellen van het selectiemoment voor het voortgezet onderwijs
2. Voor welke leerlingen?
De Overstap richt zich op leerlingen:
- met een (risico op) onderwijsachterstand volgens CBS-indicatoren
- met een voorlopig schooladvies tussen vmbo-basis/kader en havo
- met een taalachterstand en beperkte algemene kennis
- die extra ondersteuning nodig hebben in executieve functies en sociaal-emotionele ontwikkeling
Resultaten
De belangrijkste opbrengsten zijn op projectniveau:
- sterke doorlopende leerlijn tussen po en vo
- intensieve warme overdracht en eerder contact tussen scholen
- vroegtijdige en intensieve betrokkenheid van ouders
- continu mentoraat en korte communicatielijnen
- minder vakken en meer structuur in de brede brugklas, wat rust en veiligheid biedt
Ervaringen van basisscholen
Basisscholen waarderen:
- de warme overdracht
- het eerder kunnen volgen van de ontwikkeling van hun leerlingen
- het uitstellen van het definitieve schooladvies, dat tegemoetkomt aan de verwachting dat de leerling na het primair onderwijs potentie heeft om verder te groeien
Ervaringen van (oud)leerlingen
Wat heeft geholpen uit het naschoolse groep 8-aanbod:
- leesvaardigheid is verbeterd
- meer tijd om jezelf te ontwikkelen
- elkaar beter leren kennen, waardoor het minder spannend is om naar de brugklas te gaan
- school beter leren kennen, waardoor het minder spannend is
- kans om aan mijzelf te werken
- ontwikkelen van de breinfuncties: plannen, taakinitiatie en concentratie
Voor welke leeringen?
De Overstap Tiel richt zich op leerlingen met een (risico op een) onderwijsachterstand, voor wie de overgang naar het voortgezet onderwijs extra ondersteuning vraagt. Het gaat om leerlingen die volgens verwachting lager presteren dan hun eigenlijke potentieel, vaak door achtergrondkenmerken zoals een lagere sociaaleconomische status.
Meer specifiek richten we ons op leerlingen met een voorlopig vmbo-basis/kader tot en met havo-advies, een achterstand in het begrijpend lezen en een beperktere kennis van de wereld dan passend is bij hun leeftijd. Daarnaast hebben deze leerlingen vaak extra ondersteuning nodig op het gebied van executieve functies, sociaal-emotionele ontwikkeling en studievaardigheden.
Hoe ziet het tweejarige programma eruit?
Naschools aanbod in groep 8
Het traject start al in groep 8 met een naschools aanbod. In deze lessen ligt veel nadruk op begrijpend lezen, woordenschat en het vergroten van kennis van de wereld. Ook leesplezier krijgt een belangrijke plek.
Daarnaast wordt in iedere les gewerkt aan executieve functies zoals plannen, samenwerken, concentreren en zelfstandig werken. Door te werken met thema’s leren leerlingen deze vaardigheden spelenderwijs toepassen.
De leerlingen leren elkaar goed kennen en maken alvast kennis met het voortgezet onderwijs. Er zijn excursies naar onder andere TechPoint en de bibliotheek, en leerlingen ontmoeten docenten van de brede brugklas. Daarmee wordt de overstap naar het voortgezet onderwijs minder groot en spannend.
De brede brugklas
Na groep 8 stromen de leerlingen door naar een brede brugklas. Hierin zitten leerlingen met een vmbo basis/kader tot en met havo advies bij elkaar. Ook daar staat extra begeleiding centraal.
Vier dagen per week start de klas met een mentoruur. De docent die in groep 8 de naschoolse lessen verzorgde, is ook mentor van de brugklas. Daardoor ontstaat een sterkere doorlopende leerlijn tussen primair en voortgezet onderwijs.
Het docententeam is kleiner dan in een reguliere brugklas en leerlingen hebben minder verschillende vakdocenten. Ook blijven zij vrijwel altijd in hetzelfde lokaal, terwijl de docenten naar hen toe komen. Dat zorgt voor rust, structuur en veiligheid.
Er is daarnaast veel aandacht voor mentorgesprekken en oudercontact. Door korte lijnen tussen school, leerling en ouders kunnen ontwikkelingen snel worden besproken en kan ondersteuning tijdig worden ingezet.
Aan het einde van het schooljaar worden leerlingen zorgvuldig voorbereid op de doorstroom naar leerjaar 2 en, indien nodig, op een overstap naar een andere locatie. Daarbij wordt uitgebreid gekeken naar de ondersteuningsbehoefte van iedere leerling.
Cécile Mutgeert - projectleider De Overstap Tiel
Meer dan alleen schooladvies
Wat De Overstap Tiel bijzonder maakt, is dat het traject veel verder gaat dan het bepalen van een onderwijsniveau. Natuurlijk kijken we naar leerresultaten, maar minstens zo belangrijk is de vraag: wat heeft deze leerling nodig om succesvol te zijn?
Daarom besteden we veel aandacht aan executieve functies, zelfvertrouwen, motivatie en sociaal-emotionele ontwikkeling. Leerlingen hebben volwassenen nodig die hen zien, vertrouwen geven en naast hen blijven staan wanneer het moeilijk wordt.
Ook samenwerken met ouders speelt een grote rol. Ouders willen hun kind meestal graag ondersteunen, maar weten niet altijd hoe. Door ouders actief te betrekken en al in groep 8 contact op te bouwen, ontstaat meer verbinding tussen thuis en school.
Wat werkt?
De resultaten van de afgelopen jaren laten zien dat leerlingen zich sociaal-emotioneel, cognitief en op het gebied van studievaardigheden positief ontwikkelen. Vrijwel alle leerlingen maken een duidelijke groei door in begrijpend lezen. Een aantal elementen blijkt daarbij bijzonder succesvol:
- leerlingen worden intensief gevolgd door het docententeam;
- er is een sterkere samenwerking tussen primair en voortgezet onderwijs;
- ouders worden vroeg en actief betrokken;
- de doorgaande lijn tussen groep 8 en brugklas zorgt voor vertrouwen en continuïteit;
- leerlingen profiteren van een kleinere setting, vaste gezichten en een vast lokaal;
- onderwijs wordt aangeboden vanuit hoge verwachtingen;
- leerlingen werken samen met leeftijdsgenoten van verschillende niveaus en achtergronden, wat segregatie helpt voorkomen.
Ook ervaren leerlingen minder druk rondom toetsmomenten, omdat de definitieve niveaukeuze later plaatsvindt. De tevredenheid binnen de brede brugklas is hoog. In het leerlingtevredenheidsonderzoek van schooljaar 2024-2025 scoorde het programma op alle onderdelen boven de benchmark. De mentor werd zelfs beoordeeld met een 9,3.
Welke lessen hebben we geleerd?
Een belangrijke les is dat talent zich niet altijd direct laat zien. Sommige leerlingen hebben meer tijd, vertrouwen en begeleiding nodig voordat zij kunnen laten zien wat zij in huis hebben.
Daarnaast blijkt hoe belangrijk executieve functies zijn voor schoolsucces. Cognitieve vaardigheden alleen zijn niet voldoende wanneer plannen, structureren of omgaan met emoties lastig is.
Ook de relatie tussen leerling, ouders en school blijkt essentieel. Door vroegtijdig contact en intensieve begeleiding ontstaat er meer vertrouwen en kunnen leerlingen beter ondersteund worden.
Tot slot laat De Overstap Tiel zien dat een brede, heterogene brugklas kansen biedt voor zowel ontwikkeling als kansengelijkheid. De opbrengsten binnen het 2-jarige programma worden ook meegenomen in de verdere ontwikkeling van het reguliere brugklasaanbod van het Lingecollege.
Samen bouwen aan kansen
De Overstap Tiel laat zien dat investeren in leerlingen meer oplevert dan betere schoolresultaten alleen. Het gaat om jongeren die sterker in hun schoenen staan, ouders die zich meer betrokken voelen en leerlingen die ontdekken wat zij kunnen.
Door verder te kijken dan alleen een schooladvies, ontstaat ruimte voor echte ontwikkeling. En precies daar zetten de betrokken medewerkers van De Overstap Tiel zich iedere dag voor in!