Brede talentontwikkeling voor alle kinderen. Mazzel of een must?

Wat is talent?

‘Talent is een woord met een positieve lading. Mensen leven op als ze het woord talent horen, want wie wil dat nou niet? We gunnen iedereen talent. In de middeleeuwen werd veel waarde gehecht aan ambachtelijk talent, zoals dat van een pottenbakker, goudsmid of beeldhouwer. Dat werd gezien als het hoogste goed. Als we nu kijken naar de waarde van talent, kun je bijna zeggen dat we in een tijd leven waarin er sprake is van talentdiscriminatie: cognitief talent waarderen we veel meer dan praktisch talent.’

Tegenwoordig heeft talent volgens Maike meer een humaan-kapitalistische betekenis. ‘Als je mensen vraagt waar zij aan denken bij het woord talent, noemen zij vaak woorden als passie, excellentie en doorzettingsvermogen. Vooral ligt de nadruk op ergens in uitblinken. Deze betekenis past in een tijd waarin prestaties zo belangrijk zijn. In een neoliberale samenleving, waarin de nadruk ligt op individuele prestaties, wordt talent dan ook vooral als een individuele verdienste gezien.’

Hoe vertaalt deze visie op talent zich naar het onderwijs?

‘Voor jeugd-, sociaal- en onderwijsprofessionals heeft talent vooral te maken met het algemeen vermogen van kinderen om tot ontwikkeling te komen. Met name in buitenschoolse programma’s als School & Omgeving ligt daarom de nadruk op brede talentontwikkeling: het vermogen van kinderen en jongeren om zich op verschillende gebieden te ontwikkelen. Je talent ontwikkelen is daarbij een sociaal gebeuren: het vindt plaats in samenspel met anderen. Dat schuurt soms met de meer individuele benadering van talentontwikkeling.’

'Kinderen worden vooral beoordeeld op hun cognitieve prestaties, terwijl we juist willen dat zij zich breed kunnen ontwikkelen en tot bloei komen. De nadruk op prestaties kan ervoor zorgen dat kinderen, ouders en ook professionele opvoeders voortdurend het gevoel hebben te moeten voldoen aan hoge verwachtingen.'

Wat kunnen scholen hierin anders doen?

‘Voor scholen is het belangrijk om een pedagogische werkdefinitie van talent te formuleren, waarin het welbevinden van kinderen minstens zo belangrijk is als hun schoolsucces. Vanuit die visie kan worden terug geredeneerd naar wat dit vraagt van de houding en het handelen van professionals.

Wanneer de waarde van talent heel groot wordt gemaakt, kunnen kinderen het gevoel krijgen dat ze ergens uitzonderlijk goed in moeten zijn. Als we talent kleiner en alledaagser maken, gaat het niet om ergens uitzonderlijk goed in zijn, maar om wat iemand graag doet. Wanneer kinderen ergens zo in opgaan dat ze de tijd vergeten, kan dat een teken zijn dat hun talent wordt aangewakkerd.’

Quote:
“Wanneer kinderen ergens zo in opgaan dat ze de tijd vergeten, kan dat een teken zijn dat hun talent wordt aangewakkerd.”

Welke rol spelen emoties en aspiraties?

Volgens Maike is het van groot belang dat kinderen positieve emoties ervaren als het gaat om talentontwikkeling. ‘Dat kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door hen te laten voelen dat ze erbij horen en ertoe doen. Ook het ervaren van succes in kleine stapjes speelt hierin een belangrijke rol. Wanneer kinderen ontdekken dat zij dingen kunnen leren en ontwikkelen waarvan zij vooraf niet hadden gedacht dat ze daartoe in staat waren, groeit hun zelfvertrouwen en motivatie.’

Dit sluit aan bij het begrip aspiratie, een verzamelbegrip voor dromen, wensen en ambities. ‘Het gaat om de vraag: wat wil ik later eigenlijk worden? Onderzoek laat zien dat een toekomstperspectief, een stip op de horizon, kinderen energie en motivatie geeft om te leren. Het biedt brandstof om nieuwe stappen te zetten en zich te bewegen in een wereld die soms spannend en onbekend kan zijn.’

Hoe bereid je kinderen voor op deze spannende wereld?

‘Juist in deze fase van hun ontwikkeling zijn kinderen bezig met vragen als: Wie ben ik? En bij wie hoor ik? Wanneer zij de ruimte krijgen om te ontdekken wie ze zijn en waar ze bij horen, wordt de basis gelegd voor een veerkrachtige identiteitsontwikkeling. Door hun talenten op een ongedwongen manier te verkennen, komen zij ook uitdagingen tegen. Soms lukt iets niet, blijkt iets toch minder leuk dan verwacht of wordt van hen verwacht dat zij al weten wat zij willen, terwijl dat niet altijd het geval is.’

Volgens Maike kunnen deze weerstanden, wanneer ze worden benaderd als een oefenarena voor ontwikkeling, een waardevolle bijdrage leveren aan de ontwikkeling van veerkracht. ‘Kinderen leren omgaan met tegenslagen, zich ergens voor in te zetten en voor zichzelf op te komen. Ze leren hun gevoelens te uiten, samen te werken met anderen en gezamenlijk stappen vooruit te zetten.’

Zo draagt talentontwikkeling niet alleen bij aan het ontdekken van talenten, maar ook aan het versterken van de identiteit en weerbaarheid van kinderen.

“Hoe mooi zou het zijn als we alle dromen van kinderen serieus nemen?”

Hoe geef je vorm aan deze ‘oefenarena’?

te nemen. Hun talenten, interesses en nieuwsgierigheid vormen de basis voor activiteiten en programmering. Kinderen krijgen daarbij de ruimte om zelf te ontdekken wat hen aanspreekt.

‘Een methode die hierbij aansluit, is gebaseerd op de principes fun and friends, voice and choice. Allereerst draait het om fun: plezier, welbevinden en het ervaren van positieve emoties. Juist dat aspect mag meer aandacht krijgen. Kinderen die lekker in hun vel zitten en met plezier deelnemen, leggen een belangrijke basis voor verdere ontwikkeling.

Daarnaast staat friends voor het sociale karakter van talentontwikkeling. Kinderen ontdekken en ontwikkelen hun talenten samen met leeftijdsgenoten. Ze gaan gezamenlijk op ontdekkingsreis, leren van elkaar en doen ervaringen op in een sociale context. Door er een collectieve ervaring van te maken, wordt talentontwikkeling betekenisvoller en blijven ervaringen beter hangen.’

Zie je ook uitdagingen?

Maike waarschuwt voor de verschoolsing van buitenschoolse talentontwikkelingsprogramma’s. Volgens haar ligt het risico op de loer dat, wanneer financiering beschikbaar komt en scholen moeten verantwoorden hoe middelen zijn ingezet, de focus al snel verschuift naar vaste programma’s en monitoring.

‘Hoewel monitoring belangrijk is, ontstaat er een probleem wanneer vooral wordt gekeken naar schooluitkomsten en leerprestaties. In dat geval worden bestaande schoolse systemen opnieuw gereproduceerd. Wanneer buitenschoolse programma’s te veel worden ingericht volgens de logica van het onderwijs, blijft er minder ruimte over voor sociale en persoonlijke ontwikkeling. De nadruk verschuift dan van welbevinden naar prestaties, terwijl juist die verschuiving iets is waar we van weg willen bewegen.’

Dus is talentontwikkeling mazzel of een must?

‘Juist voor kinderen met minder ontwikkelkansen is het belangrijk om geprikkeld te worden om hun talenten te ontdekken. Zo wordt hun wereld vergroot en ontstaan nieuwe kansen.’

Het antwoord van Maike is duidelijk:

‘Talentontwikkeling is een must. Ieder kind verdient de kans om zijn of haar talenten te ontdekken en zich breed te ontwikkelen.’