Gelijke Kansen middels Cultuur!

Geschreven door
Wouter
Op maart 17, 2017

Op 6 maart jl. was er in Rotterdam vanuit de Gelijke Kansen Alliantie en in samenwerking met een groot aantal Rotterdamse partijen een mooie bijeenkomst waarin Cultuur als sleutel voor het bevorderen van Gelijke Kansen in het onderwijs centraal stond.

 

Door: Jeroen S. Rozendaal, Hogeschool Rotterdam

In Rotterdam heeft de aftrap het accent op cultuureducatie meegekregen in het kader van de Maand van Cultuuronderwijs. En… het is indrukwekkend wat cultuureducatie allemaal vermag volgens de bonte stoet van sprekers die deze ochtend aan ons voorbijtrekt. Hersenkwabben worden geactiveerd, neurale netwerken verdicht, kansenongelijkheid verdwijnt, talent wordt niet langer verspild, schrijf- en rekenprestaties gaan through the roof, gedrag wordt beter gereguleerd, empathisch vermogen vergroot, en er worden wonderen verricht voor het zelfvertrouwen, zelfvertrouwen en nog eens zelfvertrouwen. Welkom was dan ook de oprechte ontroering van presentatrice Imanuelle Grives bij het zien van een jongetje dat spontaan voor het publiek de dans uitvoert die hij bij één van de aangeboden workshops heeft geleerd. Want alle prachtige beloften ten spijt, laten we ook niet vergeten dat kunst en cultuur ook iets zijn om van te genieten, iets dat kan ontroeren. Waarom is er toch zoveel aandacht voor de bijeffecten?

Ontroering bij presentatrice Imanuelle. Foto door Dimitri Hakke.
Ontroering bij presentatrice Imanuelle. Foto door Dimitri Hakke.

Waarschijnlijk omdat cultuureducatie de belofte inhoudt om talenten in kinderen aan te spreken die anders verborgen zouden blijven in ons schoolsysteem. Een schoolsysteem waar op dit moment wel erg de nadruk ligt op lezen, schrijven, rekenen en natuurlijk het eindeloos toetsen van de prestaties. Neem dan een jongen met rekenproblemen die uit z’n stekker mag gaan op de djembé. Het maakt dat er opeens naar hem gekeken wordt als een mens. En niet als een wandelend leerprobleem. Dat die hernieuwde waardering door zijn omgeving positieve gevolgen heeft voor zijn ontwikkeling, lijkt geen verrassing.

Een belangrijke constatering van de ochtend is dat je als kind niet alles uit jezelf kan halen. Daar heb je soms hulp bij nodig. En die hulp kan lang niet altijd van je ouders komen, want niet alle kinderen zijn zo gefortuneerd als Bussemaker die tegen haar zin naar blokfluitles werd gestuurd. “Kunst en cultuur is soms iets waar je doorhéén moet…” aldus de minister tot hilariteit van de zaal. De eerste aanraking met cultuur begint dus vaak toch in de school en moet misschien maar niet vrijblijvend zijn.

Kinderen krijgen dansworkshop. Foto door Dimitri Hakke.
Kinderen krijgen dansworkshop. Foto door Dimitri Hakke.

Als onderwijsprofessionals moeten wij ook nog wel ergens doorhéén. Effectief cultuuronderwijs is meer dan af en toe met de klas naar een museum. Je kan het niet laten afhangen van die ene enthousiaste juf of meester. Het vraagt om een structurele inbedding in het curriculum en daarbij is intensieve samenwerking tussen scholen en culturele instellingen onmisbaar. Pas dan kan echt worden gewerkt aan de duurzame ontwikkeling van het cultureel bewustzijn, maar ook de bredere, pedagogische vorming van kinderen. En niet ieder kind is hetzelfde, dus er moet iets te kiezen blijven.

De ouders blijven natuurlijk wel belangrijk, niet in het minst in praktische zin: zij moeten immers het kind brengen en halen. En op den duur willen betalen, want gratis cultuureducatie is eindig. Maar heeft het daarna nog wel prioriteit? “Tussen overleven en ontwikkeling/ is als uitgenodigd worden om te dansen/ maar geblokkeerd worden in de pasjes” dicht Romano Haynes bij het besluit van de ochtend. Wederom ligt hier een uitdaging.

Cultuureducatie gaat dus verder dan het (leren) waarderen en uitoefenen van artistieke disciplines. In bredere zin gaat het ook om ontmoeting en uitwisseling, persoonlijk en cultureel. In een artistieke uiting leren kinderen, en hun leerkrachten, elkaar beter kennen. Je laat iets van jezelf zien, iets wat je in je diepste bezighoudt, iets kwetsbaars. Dat kweekt wederzijds begrip. Maar dat kan ook tijdens sport. En ook daar gaat het niet om de prestatie alleen, want en passant krijgen de leerlingen bijvoorbeeld voorlichting over gezonde voeding.

Minister Jet Bussemaker spreekt over gelijke kansen. Foto door Dimitri Hakke.
Minister Jet Bussemaker spreekt over gelijke kansen. Foto door Dimitri Hakke.

Veel van de ambities die werden uitgesproken of door de participanten op posters geschreven die hoog in de nok van het theater worden gehesen, hebben betrekking op cultuureducatie in brede zin. Ze benadrukken de roep om versterking van de pedagogische dimensie van het onderwijs. Cultuureducatie biedt een mooie kans om aan deze dimensie te werken, maar zeker niet alleen tijdens creatieve vakken. Nee, bij alle vakken, zodat we in het onderwijs weer gaan leren om het hele kind te zien: zijn of haar achtergrond en levensomstandigheden, talenten, kansen voor ontwikkeling, gevoelens, persoonlijkheid en wensen.

Wat wij tijdens deze aftrap bij elkaar droomden voor het kind in Rotterdam, moeten we dan ook niet exclusief beleggen bij cultuureducatie opgevat als onderwijs in louter creatieve disciplines, als op zichzelf staand onderdeel van het curriculum. Het vraagt om een ommekeer in het denken over hoe wij jonge mensen willen helpen om zichzelf breed te ontwikkelen. Dus, weg met die monocultuur van cognitieve vakken en testbatterijen! Weg met het incidentele theaterbezoek! Integreer cultuureducatie in alle vakken en ga op weg naar een schoolcultuur waarin alle betrokkenen de handen ineenslaan om van ieder kind een levenskunstenaar te maken. Een volledig mens, die in alle eigenheid de juiste plek kan vinden in deze stad. Zo schilderen, sporten, schrijven, boetseren, rekenen, dansen, lezen, acteren, leren, musiceren en zingen we samen onze cultuur bij elkaar, die niet exclusief aan één groep is voorbehouden. Want, om Bright Omansa Richards van de Toekomstacademie te citeren, “Het is niet waar je geboren bent, het is niet waar je vandaag komt, het is niet waar je graag zou willen zijn, het is daar waar het goed met je gaat, waar je thuis is.”

Bekijk hieronder de eindfilm: